Marokko | Morocco 2013

Vanwege de puinhoop die het Midden Oosten was in 2013, zocht ik naarstig naar een nieuwe bestemming in het Islamitische cultuurgebied waar ik kon tekenen. Het werd Marokko. Vanuit Marrakesh zou de reis over de Hoge Atlas en Anti Atlas door de Draaivallei naar Tamagroute gaan. Daar was volgens de boekjes een Soefi bibliotheek. 11 MarokkoBert van ‘Het Vliegende Nijlpaard’ zou mij vergezellen en gidsen en onderweg zou ik overal waar ik maar wilde, kunnen tekenen: 17 dagen lang! Wat een luxe.

In 2013 because of the mess the Middle East was in I was looking for a new destination within the Islamic cultural sphere where I could do some Urban Sketchings. To Morocco I went. Starting in Marrakesh the trip would go over the High Atlas and into the valley of the river Draa to Tamagroute where according to the travel literature there would be an old Sufi library. Bert of ‘The Fying Hippo would accompany me and be my guide. For 17 days I would be able to sit down and sketch wherever I fancied. What a luxury that would be!

62 Marokko

Toen ik weer terug in Amsterdam was heb ik al mijn tekeningen van tekst voorzien en er een blog van gemaakt (zie hieronder). De blog was klaar vlak voordat ik weer naar Marokko zou gaan.

After I came home I collected all my sketches, added stories and put them in a blog (See below).  The blog came to an end just before I got on the plane to visit Morocco again.

 

Marokko Reis 2013



Het einde van deze reis

Sunday March 30th, 2014 09:58 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
De Blog is klaar. Alle tekeningen zijn erop gezet en van een verhaaltje voorzien. Ik kan er nog weinig van zeggen omdat het allemaal moet bezinken. En ongetwijfeld krijg ik nieuwe inzichten. Het is inmiddels 4 maanden sinds ik uit Marokko terug op stek kwam. En vandaag vertrek ik weer: nu naar Noord Marokko. Ik ben benieuwd wat ik daar aantref.. Dezelfde formule wordt gevolgd: reis verzorgd door Het Vliegende Nijlpaard, accommodatie en auto met chauffeur georganiseerd door Morocco Private Travel. Ook nu wordt ik vergezeld door Bert en hoop ik weer veel te kunnen tekenen. Ongetwijfeld is Noord Marokko heel anders dan het zuiden. Eerlijk gezegd kan ik mij moeilijk voorstellen dat deze reis geëvenaard kan worden, laat staan kan worden overtroffen. Ik hou een ‘open mind’. In tegenstelling tot het begin van deze reis heb ik voor de nieuwe reis wel al een ‘leitmotiv’ waarop ik mij kan richten. Het is immigratie en emigratie. Op de laatste tekening van deze blog zie je het bruisende centrum van Imlil: het einde van de geplaveide weg en het kruispunt vanwaar de paden naar diverse bestemmingen in de bergen voeren. Twee dames zijn net met de bus aangekomen en wachten op het laden van de muilezels zodat ze hun inkopen of bezittingen naar hun bestemming kunnen brengen. Met mijn koffers gepakt, voel ik me nu ook zo. (56)



De gastheren en gastvrouwen

Wednesday March 12th, 2014 07:08 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Als toerist zijn het de gastheren en gastvrouwen die je contact met de wereld om je heen zijn. Je bent afhankelijk van de goodwill van de uitbaters en kelners. In Marrakesh zit je dan meestal wel goed. Alhoewel het aan te raden is een Riad te nemen waar de eigenaar aanwezig is. Wij scoorden over het algemeen goed omdat Bert Arabisch sprak. Zodra ze haar mond opendeed dachten de meeste mensen dat ze Libanees was. Een gebaar in de richting van de gastheren en dames, en dat heeft niets met fooien van doen, wordt zeer op prijs gesteld. Anders blijf je als toerist alleen maar een ongelovige waar geld aan te verdienen valt. Op onze laatste dag in Marrakesh aten we in één van de vele dakterrasrestaurantjes in de Soek. Zoals verwacht was het diner verrassend en smakelijk. We hadden voor vegetarisch gekozen: wat altijd een goed alternatief is vanwege het ruime aanbod aan groenten. Bert raakte in gesprek met de kelner. Hij had een beetje moeite met haar ‘echte’ Arabisch, maar ze kwamen er uit en het werd een vrolijke uitwisseling. Uiteindelijk gaf hij haar een ontroerend en welgemeend compliment: soms ontmoet je mensen die beter zijn dan je je kan voorstellen. Op de tekeningen staan Khadija van Riad Dar Khimissi en Mohammed van restaurant en ijssalon Alhambra aan het Jemaa El Fnaaplein. (Mohammed de Boodschapper Gods en zijn eerste vrouw Khadija zijn erg populair bij het naamgeven van kinderen in Marokko.) (10,12)



Eten in Marokko

Tuesday March 11th, 2014 05:11 PM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
We hebben erg geboft met het eten onderweg. Alleen in Marrakesh gingen we daarvoor naar restaurants. Met veel genoegen overigens maar in geen vergelijk tot het eten dat we onderweg voorgeschoteld kregen. Omdat de Kasba hotels en B&B’s vaak weg van dorp of stad lagen was het diner inbegrepen. Dat klinkt niet erg aanlokkelijk gezien je dan meestal laffe buffetkost verwacht, maar wij kregen overal kostelijke vers gemaakte gerechten voorgeschoteld: meestal samengesteld uit dat wat op de markt voorradig was. Het was herfst dus kan je kalabassen, pompoenen en bieten verwachten. Vurrukkuluk! Couscous hebben we helemaal niet gegeten, maar Tajinegerechten des te meer vergezeld van brood. Het diner begon met soep of salade. De soep was meestal een variant van de traditionele Hariri. Hariri is een maaltijdsoep die in Marrakesh in kleine straatrestaurantjes als lunch aan arbeiders wordt geserveerd. De salade kon van alles zijn, maar de bieten en aardappelsalade in Imlil spande de kroon. Toetje was altijd kwark met vruchten. Dat was duidelijk het enige niet verse op het menu. Voor lunch kochten we zelf brood en andere ingrediënten zoals olijven, sardientjes, confituren, vruchten en natuurlijk: Mubarak, Le Vache Qui Rit. Soms aten we ergens een omelet in een wegrestaurant of een pastille, een beurs van bladerdeeg gevuld met van alles en bestrooid met poedersuiker. De kwaliteit ervan kon nogal wisselen afhankelijk van de vulling. Op de tekening staat Mohammed de kok van de Kasba Des Arts. Hij poseerde nadat hij ons gelukkig had gemaakt met een zalige maaltijd, ietwat onwennig en gelaten. Uiteindelijk was hij er erg gelukkig mee. (21)



Eco-toerisme

Tuesday March 11th, 2014 08:11 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Ecotoerisme is populair in Marokko. Volgens mij betekent dat veel hetzelfde kan blijven. Door de nadruk te leggen op lokale producten hoeven er geen Engelse of Continentaal ontbijt te worden bereid met alle ongemak van varkensvleesproducten. En de rest wijst zichzelf uit. Zonenergie collectoren zie je overal op de daken. Dat zal in de toekomt nog wel verder uitgebreid worden. Het waterverbruik vergt nog wel enige ontwikkeling eer dat het eco-vriendelijk is. Het vervangen van een bad door een douche en de denkende wc doorspoelknop is een grote stap. Wassen zonder water wordt de grote doorbraak van de eeuw. Maar tot nu toe betekent eco-toerisme vooral korte lijnen van plaats van productie naar de tafel en alles vers bereidt in de eigen keuken. Op de tekening is Badijah pasteitjes met een vulling van amandelspijs aan het maken. Het is best een bewerkelijk recept, maar erg populair. In de Soek worden ze verkocht door ondernemende huisvrouwen. (9)



Dromen

Monday March 10th, 2014 03:32 PM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
In Marokko doen ze hun best om jongensdromen te verwezenlijken. Als gekken rijden op Quads, in 4xdrives of Amerikaanse militaire stijl wagens door de woestijn, is daar één voorbeeld van en misschien wel de meest populaire. De heren der schepping kunnen net doen alsof ze voor het programma Top Gear testrijden of deelnemen aan de Dakar rally en ‘s avond met elkaar rond het kampvuur zitten en pochen over de avonturen van de dag met een glas belegen whisky aan de lippen. Intussen kunnen de dames ook hun meisjesdromen in vervulling laten gaan. Niets is sexier dan je te laten verleiden door een goedgebouwde woestijnkanjer. Mohammed de Chauffeur probeerde toen we eenmaal het einde van de Draavallei naderden aldoor onze aandacht te vestigen op paraderende mannetjesputters. ‘Die zijn er voor de Dames,’ benadrukte hij grijnzend. Hij leek teleurgesteld dat wij geen gebruik van hun diensten wensten te maken. ‘In M’Hamid, zijn de mannen zo desperaat dat ze zich letterlijk voor de auto werpen,’ wist hij. ‘Hier wonen de bannelingen uit het zuiden.’ Na een tijdje begon het me te dagen: Polisario. Zuid Marokko was vroeger een Spaanse kolonie, genaamd West Sahara. Begin zeventiger jaren kwam er een beweging op gang voor onafhankelijkheid: het Polisario Front. Echter na de dood van Franco verviel het land aan Marokko dat sedertdien in oorlog is met de Polisario. Daarmee was de droom voor een onafhankelijk West Sahara vervlogen. Beloftes voor een referendum over zelfbeschikking zijn op de lange baan geschoven. Dus naar deze uithoek zijn de vechters verbannen. Op de tekening mijn droom: in een volgetankte Mercedes op weg naar de toppen van de wereld. (50)



Mohammed de Chauffeur

Monday March 10th, 2014 06:53 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Toen ik aan deze reis begon, was ik me er terdege van bewust dat Bert en ik tien dagen in het gezelschap zouden verkeren van een volkomen onbekende man. Veronderstel dat we helemaal niet met elkaar overweg konden en de reis op een ramp zou uitlopen? Ik had me expres op de achterbank van onze Mercedes Taxibus geïnstalleerd. Bert was daardoor gedwongen naast hem te zitten en moest zich met hem onderhouden. Het eerste half uur leek het er inderdaad even op dat het een moeizame tocht zou worden toen hij direct al uitviel over de waterverspilling voor golfbanen en buitenlandse agro-businesses. Maar toen hield het op. Hij had nog wel enkele andere sterke opinies, maar dat werden door de goede sfeer in de auto, informatieve uitlatingen. Mohammed bleek al snel een zeer professionele chauffeur die gewend was zeer kleine gezelschappen rond te rijden en je met rust te laten. Het eerste dat opviel was dat hij niet te hard reed. We kachelden op ons gemak over de Hoge Atlas zodat we alles goed konden zien en snel konden stoppen als er zich iets leuks voordeed. Verder was hij heel informatief over alles wat we onderweg tegenkwamen, alhoewel hij opbiechtte dat hij de Draavallei niet kende. Als hij iets niet wist belde hij een collega of zocht het op zijn smartphone. Op de tekening poseert Mohammed voor zijn bolide op de parkeerplaats van ons enige luxe hotel. Het voordeel van de luxe was dat receptioniste goede kopieën van de tekeningen voor hem kon laten maken. Achter Mohammed is de speciale accommodatie voor chauffeurs en andere begeleiders te zien dat dit soort hotels heeft. Zie het ooievaarsnest dat is gebouwd op de dakdecoratie. (38)



De Touareg

Sunday March 9th, 2014 07:52 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
In Marrakesh op het Jemaa El Fnaaplein staat een bord met daarop een karavaan kamelen en een man in het blauw. Het opschrift is: Timbouctou 53 dagen. In de Draavallei 450km verderop kom je hetzelfde bord tegen. De afstand naar Mali is nog steeds 53 dagen. In werkelijkheid is de afstand onoverbrugbaar. Het is de nostalgische verwijzing naar de tijd dat de grenzen open waren en karavanen zich regelmatig verzamelden voor de lange tocht. Nu is het voor de toeristen om ons het gevoel te geven dat het ‘echte’ binnen handbereik is. De Touaregs zijn een Berberstam die in Noord Mali en Zuid Algerije woont. De stam hield zich vooral bezig met karavaanhandel in dat deel van de Sahara en de mannen staan bekend om hun blauwe gewaden en tulbanden en het pikante feit dat zij gesluierd zouden gaan terwijl de vrouwen dat niet doen. Gesluierd is een groot woord. Ze dragen een stofdoek voor de mond. Meestal zwart wat in sterk contrast staat met de lichtblauwe kleur van de rest van hun ‘outfit’: heel sexy. In Marokko zijn ze inmiddels uitgegroeid tot een ware mythe die voor de toeristen in stand wordt gehouden. Je vraagt je af hoeveel van de in het blauw geklede mannen ook werkelijk Touaregs zijn. De meeste ‘Touaregs’ verkopen tapijten en ‘bibelots’ of begeleiden toeristen op kameel ‘expedities’ in de duinen. Op de tekening is Bert in vergeefse onderhandeling met een ‘Touareg’ over de veel te dure prijs van een tapijt. Later zou ze van weer een andere ‘Touareg’ eenzelfde tapijt kopen dat een derde van de prijs was. Volgens die handelaar kocht hij de tapijten in Mauritanië, maar waarschijnlijk worden ze door vrouwen uit de buurt gemaakt. (41)



speciaal voor 8 maart: Les Cooperatives Feminines

Saturday March 8th, 2014 11:07 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Volgens een Marokkaans regeringsbulletin zijn er in het eerste deel van 2013 332 Cooperatives Feminines bijgekomen: gezamenlijke waarde: 4,5 miljoen Dirham (Euro 400.000). Big Business op een kleine schaal. In 2008 deed deze kleinschalige economische bedrijvigheid zijn intrede in Marokko geholpen door o.a. Oxfam. Het moest de vrouwen in de zeer arme delen van Marokko een mogelijkheid geven om een menswaardig bestaan op te bouwen. Inmiddels is het Groot! Overal zijn werkplaatsen en winkels waar vrouwen hun producten produceren en verkopen. Soms omvangrijk, zoals in Marrakesh en Ouarzazate en soms piep klein zoals in de Ferklah Oase. De producten zijn heel uiteenlopend: veel handwerk, maar ook medicinale producten. De meeste bekende en inmiddels uitgebuite Cooperatieves Feminines zijn de producenten van Argan olie. Hun product werd zo populair dat het aan z’n eigen succes ten onder dreigt te gaan. Inmiddels staan overal langs de weg ‘outlets’ die erop voorstaan dat ze Cooperaties Feminines D’Argan zijn, terwijl ze er niets meer mee te maken hebben en ook het geld niet bij de vrouwen meer komt. Desalniettemin is het een geweldig instrument in een economie die dreigt steeds grootschaliger en afhankelijker van ‘imports’ te worden. Op de tekening is Khadija te zien die traditionele patronen borduurt op todden die gemaakt worden in de Ferkla Oase. (44)



Ambachten

Saturday March 8th, 2014 09:01 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Er zijn veel ambachtslieden werkzaam in de Soeks van de Medina. Er wordt alles gemaakt voor je huis en persoon. Het is niet spot goedkoop, maar je kan het wel krijgen zoals je wil én het is op maat. De Franse eigenaresse van de Riad Dar Al Djawara vertelde hoe ze veel dingen naar eigen ontwerp liet uitvoeren. Het is niet zoals in andere landen waar de handwerkslieden volgens vaste patronen werken en daar niet van af willen wijken. Ik had een oude blouse bij mij van een mooie snit. Dat heb ik met enige zelfverzonnen modificaties tot grote tevredenheid laten namaken. Er zijn heel veel kleermakers overal verspreid door de Medina. De een doet mannen kleren de ander naait voor vrouwen. Bruidsjurken is natuurlijk ook daar big business. Het kiezen van een kleermaker is niet makkelijk. Ik had Khalid vlak bij de Riad Dar Al Djawara gevonden. Hij was jong en maakte vooral jassen voor vrouwen. Hij vond het geloof ik wel leuk om iets anders te doen. In de zaak had hij geen goede stof voor een blouse en stuurde mij daarom naar de Mellah om zelf wat uit te zoeken. Helaas ging ik te snel weg om nog meer te laten maken. Op de tekening staat hij terwijl hij met een jas bezig is. (59)



B&B

Friday March 7th, 2014 09:18 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Diegene die heeft bedacht dat oude woonhuizen in de Medina het wel eens goed zouden kunnen doen als Bead&Breakfast verdient de Nobelprijs. Het heeft de Medina gered van verval en het heeft de toerist gelukkig gemaakt. Inmiddels lijkt ieder huis omgebouwd te zijn. Als je vanaf de daken neerkijkt in de binnenplaatsen zie je overal om je heen schijnbaar oude gebouwen in een nieuw jasje. Ik heb eens een kijkje genomen in zo’n Dar die verbouwd werd. Alleen de voordeur leek gespaard. Binnenin was het gebouw volledig gesloopt en was opnieuw opgetrokken uit betonblokken. Gelukkig is het handwerk in de Soek van hoge kwaliteit en worden overal nieuw gemaakte traditionele deuren en decoraties gebruikt. Anders zou het ‘nieuwe oude’ wel heel snel weer uit de mode raken. Waar blijven al die gezinnen die uit hun woningen moeten wijken voor deze trend? Voorlopig lijkt het buurtleven nog niet ondermijnd door de opkoop van percelen met potentie. In de nauwe straatjes lijkt het leven van alle dag voortgang te vinden zoals dat al eeuwen heeft gedaan, met kleinschalige bedrijvigheid en aandacht voor de kleintjes. Op de tekeing staat de minaret van de Koutoubia die stadsbeeldbepalend is voor Marrakesh. Verder zijn vooral alle schotels opvallend. (4a)



Noord Marokko 2014



Afscheid

Monday October 6th, 2014 02:34 PM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Zelfs deze reis kwam ten einde. Mounir bracht ons naar de parkeerplaats voor de Bab Guissa. Hij had een muilezel gecharterd voor onze bagage. Daar namen we een taxi terug naar het station. Na wat geharrewar (we hadden een kaartje voor de verkeerde dag) stapten we in de trein naar Casablanca. We logeerden in een nieuw en perfect hotel tegenover het mooie station. Ik was zoals altijd voor een vliegreis bloednerveus en kon helaas niet echt genieten van de stad. Ik heb er ook niet getekend. De laatste tekening is van het park in Fes met de klaterende rivier, de hoge palmen en Fatima de toiletjuffrouw met haar katten. (58)



Samira de keukenprinses van dar Bague de Kenza

Saturday October 4th, 2014 08:52 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Samira was bijna altijd in de keuken te vinden. De ingang naar de keuken was halverwege de trap. Als je de deur inkeek leek het een nauwe pijpenla, maar eenmaal binnen bleek het mooi en ruim. Het zag er ‘Spaans’ of ‘Andaloesisch’ uit. Ik probeerde haar eerst in de keuken te tekenen, maar de administratrice joeg mij meteen weg waarvoor zij later door Mohammed op d’r donder kreeg. Samira werd weinig tijd gegund. Tenslotte na interventie van Mohammed, kon ik haar de laatste ochtend op het dak waar we ontbeten, tekenen toen ze kwam afruimen. (65)



Mounir de loopjongen van Dar Bague de Kenza

Friday October 3rd, 2014 08:46 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Mounir was nog jong en daardoor de laagste in de pikorde in Dar Bague de Kenza. Hij moest ons bedienen en dat deed hij met de nodige overtuiging. Hij werd daarin ondersteund door zijn kostuum. Hij was altijd gekleed in de typische kleding van de Touareg. Eerst dacht ik dat het een verkleedpartij was ten behoeve van de toeristen, en dat hij helemaal geen lid van de stam was. Maar toen ik zei dat ik hem zou portretteren, haalde hij de ceremoniële riem van aan elkaar geklonken versierde metalen schijven tevoorschijn en wilde er beslist mee op de tekening. (63)



Mohammed de manager van Dar Bague de Kenza

Thursday October 2nd, 2014 07:43 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Mohammed was de baas van Dar Bague de Kenza. Niet de echte baas, want die woonde in de Ville Nouvelle en kwam alleen om de winst op te strijken, maar de manager. Hij had een door brand beschadigd gezicht. Het litteken weefsel zat voornamelijk rond de ogen en volgens mij was één oog blind. Alsof een plastic bril op zijn ogen was gesmolten. Daardoor moest ik extra aandacht aan zijn portret besteden. Het was niet makkelijk om een leuk portretje te tekenen en tegelijk de verminking te honoreren. Het is goed gelukt, al zeg ik het zelf. (64)



Terug in de Dar Bague de Kenza

Wednesday October 1st, 2014 08:16 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Na iedere tekentocht in de stad kwam ik snel in onze B&B terug om de tekening veilig te stellen en fotokopiën te laten maken voor de modellen. Het kon dus niet anders of de bediening zag de tekeningen. Op de laatste dag heb ik drie van de vier getekend. De administratrice wilde niet getekend worden. Ze was naar de tandarts geweest en die had een van haar voortanden getrokken. Ze had niet alleen pijn, maar had ook veel schaamte voor het gat. Maar eerst kon ik het niet laten om de katten van de buren te tekenen die in een moeizame relatie met elkaar over het dak kroelden. Ik heb ze in één tekening twee maal afgebeeld. (53)



Lunch voor de handwerkslieden van Fes

Tuesday September 30th, 2014 07:54 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Aan het einde van de straat die van de Bab Guissa naar beneden slingerde was een pleintje met een boom in het midden. Links boog een weg af richting de soek waar de zadels en tuigage van de rij- trek- en lastdieren gemaakt worden. Rechts was de weg dieper de Medina in waar de kleding soek was. Op het pleintje was ook een kippenslager waar stapels kooien met kippen stonden te wachten op klanten. Als een kip gekocht was, werd de kop er meteen afgehakt en het lijf uitgebloed en Halal gezegend. In de buurt waren dan ook veel kleine eethuisjes. De klanten daarvan waren de handwerkslieden uit de buurt. Op de tekening staat Mohammed die vooral gefrituurde etenswaren aanbood. (62)



De leerbewerkers van Fes

Monday September 29th, 2014 08:09 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
De eerste ochtend in Fes vroeg ik de dame van de administratie in Dar Bague de Kenza waar ik een kleermaker kon vinden. Ze antwoordde dat er weliswaar een kleermaker om de hoek zat, maar dat hij alleen reparaties verrichtte. We togen er meteen op af en net als in Marrakesh legde ik hem mijn favoriete overhemd van de Dunnes voor. Hij was blij dat hij nu echt iets kon maken in plaats van alleen maar repareren. Ik bestelde twee overhemden en ging materiaal kopen in de stoffen soek in het laagste punt van de Medina. Naast het werkplaatsje van de kleermaker waren twee leerbewerkers tassen aan het maken. De twee broers hadden de zaak van hun bejaarde vader overgenomen die gespecialiseerd was in handtassen. Maar met alle goedkope namaak Gucci tassen in de kleding soek, konden ze die nauwelijks meer kwijt. Ze besloten over te gaan op schooltassen en actetassen. En dat was een succes. Na de stoffige en lawaaierige werkplaatsen waar ik getekend had, was het hier bij deze lieve jongens krap maar heel comfortabel. Bert deed me een pennen tasje van hen cadeau. (61)



Drie wevers in Fes

Sunday September 28th, 2014 11:20 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Drie wevers zaten aan even zoveel weefgetouwen. In de kleine ruimte was het even dubben vanuit welke positie ik het beste zicht had om een getouw te tekenen. Intussen werkten de wevers onverdroten voort. Het stof dat het weven genereerde vermengde zich met de rook van vele sigaretten. De atmosfeer was hier bijna even verstikkend als in de werkplaats van de meubelmakers. Toen ik klaar was met de tekening viel mij pas de prachtige kleden op die op stapels lagen om aan de winkels verkocht te worden. Ik koos er één uit om mee te nemen.(52)



De Meubelmakers van Fes

Saturday September 27th, 2014 08:30 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
In een grotere werkplaats waar zeker wel een tiental mannen bezig waren, werden kasten en deuren gemaakt. De zaagmachine maakten een geweldig lawaai en het zaagsel zorgde voor enorm veel stof. Te midden van alle lawaai en bedrijvigheid stond een klein geitje. Maar dat wilde ik niet tekenen. Mijn oog was gevallen op de jongeman die de kasten opschilderde. Bert kreeg toestemming van de voorman dat ik mocht tekenen. Later toen ik in de B&B een kopie van de tekening had laten maken, dacht de jongen dat hij ervoor moest betalen. Hij was helemaal beduusd dat hij zoiets zo maar kreeg. De voorman borg het snel op in een kantoortje. (56)



De houtbewerkers van Fes

Friday September 26th, 2014 09:25 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Vlak bij de Bab Guissa bevonden zich de houtbewerkers. De woest uitziende man in de tekening freesde stokjes hardhout in de deuropening van zijn ondiepe werkplaatsje. De stukjes hout die gemodelleerd waren voorzien, werden in een andere werkplaats in elkaar gezet tot ze een rasterwerk vormden. Het rasterwerk werd vervolgens ergens anders verwerkt in een meubelstuk of luik (51)



Tekenend door Marokko



De weg naar Timboektoe

Tuesday November 3rd, 2015 09:06 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
In Marrakesh op het Djemaa El Fnaaplein staat een bord met daarop een karavaan kamelen en een man in het blauw. Het opschrift is: Timbouctou 53 dagen. In de Draavallei 450km verderop kom je hetzelfde bord tegen. De afstand naar Mali is dan nog 51 dagen. In werkelijkheid is de afstand onoverbrugbaar. Het is de nostalgische verwijzing naar de tijd dat de grenzen open waren en karavanen zich regelmatig verzamelden voor de lange tocht. Nu is het voor de toeristen om ons het gevoel te geven dat het ‘echte’ binnen handbereik is. Belangrijk in de trans Sahara handel waren de Touaregs. De Touaregs zijn een Berberstam die in Noord Mali en Zuid Algerije woont. De mannen staan bekend om hun blauwe gewaden en tulbanden en het pikante feit dat zij gesluierd zouden gaan terwijl de vrouwen dat niet doen. Gesluierd is een groot woord. Ze dragen een stofdoek voor de mond. Meestal zwart wat in sterk contrast staat met de lichtblauwe kleur van de rest van hun ‘outfit’: heel sexy. In Marokko zijn ze inmiddels uitgegroeid tot een ware mythe die voor de toeristen in stand wordt gehouden. Je vraagt je af hoeveel van de in het blauw geklede mannen ook werkelijk Touaregs zijn. De meeste ‘Touaregs’ verkopen tapijten en ‘bibelots’ of begeleiden toeristen op kameel ‘expedities’ in de duinen. Onderschrift: Met de Mercedes op de steile weg over de Tizi-N-Tichka pas waarvan de oostelijke flanken begroeid zijn met eikjes. Meer over mijn werk vind je op mijn website: http://www.petibuchel.com (50 Marokko)



De weg naar Timboektoe

Tuesday November 3rd, 2015 09:06 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
In Marrakesh op het Djemaa El Fnaaplein staat een bord met daarop een karavaan kamelen en een man in het blauw. Het opschrift is: Timbouctou 53 dagen. In de Draavallei 450km verderop kom je hetzelfde bord tegen. De afstand naar Mali is dan nog 51 dagen. In werkelijkheid is de afstand onoverbrugbaar. Het is de nostalgische verwijzing naar de tijd dat de grenzen open waren en karavanen zich regelmatig verzamelden voor de lange tocht. Nu is het voor de toeristen om ons het gevoel te geven dat het ‘echte’ binnen handbereik is. Belangrijk in de trans Sahara handel waren de Touaregs. De Touaregs zijn een Berberstam die in Noord Mali en Zuid Algerije woont. De mannen staan bekend om hun blauwe gewaden en tulbanden en het pikante feit dat zij gesluierd zouden gaan terwijl de vrouwen dat niet doen. Gesluierd is een groot woord. Ze dragen een stofdoek voor de mond. Meestal zwart wat in sterk contrast staat met de lichtblauwe kleur van de rest van hun ‘outfit’: heel sexy. In Marokko zijn ze inmiddels uitgegroeid tot een ware mythe die voor de toeristen in stand wordt gehouden. Je vraagt je af hoeveel van de in het blauw geklede mannen ook werkelijk Touaregs zijn. De meeste ‘Touaregs’ verkopen tapijten en ‘bibelots’ of begeleiden toeristen op kameel ‘expedities’ in de duinen. Onderschrift: Met de Mercedes op de steile weg over de Tizi-N-Tichka pas waarvan de oostelijke flanken begroeid zijn met eikjes. Meer over mijn werk vind je op mijn website: http://www.petibuchel.com (50 Marokko)



De tuinen van Marrakesh

Tuesday November 3rd, 2015 09:04 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Marrakesh is beroemd om haar prachtige tuinen. De tuinen waarvan de eerste, de Menara tuinen, in het begin van de twaalfde eeuw werd aangelegd floreren in het gunstige klimaat. Door de rijkheid aan tuinen, parken en palmen werd Marrakesh een centrum dat culturele zwaargewichten door de eeuwen heen aantrok van Averroes van Cordoba tot Yves Saint Laurent. Van de laatste is de Majorella tuin, oorspronkelijk aangelegd door de Franse schilder Jacques Majorelle in de kleuren geel en ultramarijn. Verder zijn er de Agdal tuin, de Koutoubia tuin, de Mamounia tuin en de tuin van het Bahia paleis. Geen wonder dat de bewoners van Marrakesh zelf ook graag tuinieren. In de Medina is niet veel plaats voor tuinen. Daarom is men de lucht ingegaan en heeft men de daken als tuin ingericht. Soms zijn er hele perken aangelegd, maar meestal worden er aardewerken potten gebruikt om planten en bomen in te zetten. Onderschrift: Een deel van de daktuin van de Riad Dar Al Jawhara. Het prieel waarin ik zat te tekenen was begroeid met Bougainvillea en de rozen zijn gesnoeid voor de winter. (58 Marokko)



Het Djemaa El Fnaaplein

Monday November 2nd, 2015 07:45 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Het Jemaa El Fnaaplein ligt aan de rand van de Medina van Marrakesh en is de oorspronkelijke Soek of marktplaats van de stad. De soek met alle winkels en werkplaatsen is inmiddels verplaatst naar één zijde van het plein. Op het plein is het een ‘va et vient’ van bezoekers die zich vergapen aan allerlei attracties en zich te goed doen aan heerlijkheden. Aan de buitenkant van het plein staat de Koutoubia moskee waarvan met de bouw begonnen is tijdens de Almoraviden, maar van de iconische minaret voorzien is door de Almohaden. De naam komt van het Arabische woord voor bibliothecaris omdat rond de moskee boeken en pamfletten werden verkocht. De eerste avond in Marrakesh moest en zou ik meteen naar het beroemde Djemaa El Fnaaplein om de sfeer te proeven. Ik had nog niet gegeten, dus ik schoof aan bij een van de vele marktrestaurantjes. Daar zag en proefde ik wat het land te bieden heeft. Het was een bonte, geurige, rokerige en lawaaierige ervaring. Verse etenswaren zoals groenten, vlees, vis en gevogelte waren in grote overvloed uitgestald. Het was moeilijk om te kiezen. Maar toen ik een keuze had gemaakt werd het met een nood vaart gebakken, geroosterd en/of gestoofd en verscheen het op kleine bordjes met brood voor mijn neus. Ik vond het zo’n geweldige ervaring dat ik al etend de berg vers-waren zat te tekenen met aan de leiding een bazige Marokkaanse schoonheid met cowboyhoed. Wat een binnenkomer: heerlijk! (03 Marokko)



Soefi’s

Monday November 2nd, 2015 07:32 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Mohammed de Chauffeur noemde zichzelf een belijder van het Soefisme. Soefisme is een mystieke vaak ‘volkse’ richting in de Islam waarvan de volgelingen door middel van o.a. zang, dans en het opzeggen van de 99 namen van God dichter bij het Goddelijke Zijn proberen te komen. Dat doen ze in Tekke, kloosters, maar ook in Zaoula’s ‘hoeken’ van samenkomst die in bijna ieder dorp in Marokko te vinden zijn. Soefisme is bijna zo oud als de Islam. Er wordt gezegd dat Ali, de schoonzoon van Mohammed en vierde rechtgeaarde Kalief de grondlegger ervan is. In Marokko was Soefisme van het begin af aan erg populair. Er zijn verschillende Soefi meesters (v/m) en ook kloosterorden die hun oorsprong in het land hebben. Ibn Khaldoun zei over de Soefi’s: ze komen tot hun verheven staat door studie, weldoen en ascetisme. Wat ze zodoende aan paranormale gaven verwerven is toevallig maar wel echt. Ze noemen zulke heiligheden ‘daden van Goddelijke genade’. De Almohaden hebben het Soefisme in Marokko aangemoedigd en het als instrument ingezet om de leer van Ibn Toemart te zwaard te verbreiden. Daarvoor hebben ze versterkte Soefi kloosters z.g. Ribat’s gebouwd. Het Soefisme beleeft momenteel een grote opleving als tegenhanger van het ‘fundamentalisme’. Vooral het Soefi adagio ‘kijk eerst naar jezelf en dring je mening niet op aan anderen’ vindt weerklank. Het huidige Soefisme is zelfs begiftigd met een soort Relipop. Menig kilometer die wij maakten ging voorbij op de zoet-sentimentele tonen van liedekens met gekweel over Liefde voor Die Ene Echte in het Arabisch en Engels! Onderschrift: het is geen makkie om het Djemaa El Fnaa plein waar altijd wel een Soefi zang en dans plaatsvindt in een tekening te vatten. Met het fototoestel gaat het beter. (8 Marokko)



De Almohaden

Sunday November 1st, 2015 09:26 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Zo goed als vrouwen en Joden het hadden onder de Almoraviden zo slecht kregen ze het onder de Almohaden. De Almohaden zetten echter wel de steun aan filosofie en bouwkunst voort. Hun bouwstijl was vooral sober zoals de iconische minaret van de Koutoubia moskee, de poorten van Fez en de muren van Marrakesh. Net als de Almoraviden kwamen zij voort uit een herinterpretatie van de Islam. Dit keer was de 11de eeuwse Ibn Toemart de grote inspirator. Na een studie in Cordoba en Bagdad kwam de jonge Ibn Toemart in Marrakesh fulmineren tegen de zedeloosheid van de elite en de vrijheid van de vrouwen. Hij werd uit de stad verjaagd en vestigde zich in Tinmel in het hart van zijn stamgebied in de Hoge Atlas. Hij riep zichzelf uit tot Mahdi ‘wijzer van het juiste pad’: een soort Messias in de Sjiitische traditie. Van zijn hand zou een Koran in het Berber verschenen zijn waar echter nooit sporen van zijn teruggevonden. Hij maakte de onplaatsbaarheid en onstoffelijkheid van God tot centraal dogma. Daaraan ontleende de ‘beweging’ z’n naam: Al Moewahhidoen verbasterd tot Almohaden. Hun rijk beheerste behalve gebieden in Spanje de hele Maghreb. Na een periode van grote bloei viel het rijk in de 13de eeuw uiteen en werd het een makkelijke prooi voor opkomende machten. Onder de Almohaden kwam het Soefisme tot grote bloei. Onderschrift De moskee van Tinmel in de vallei van de Oued N’Fiss is door Ibn Toemart gesticht. Het wordt in goede staat onderhouden, maar heeft zijn status als moskee verloren schijnbaar vanwege het Sjiïtische karakter van de stichter. Daardoor mogen ‘ongelovigen’ het nu wel bezoeken. (14 Marokko ZW)



Marrakesh de koninklijke stad

Sunday November 1st, 2015 09:21 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Marrakesh ligt in de Haouz een vruchtbare vlakte aan de voet van de Hoge Atlas. Het klimaat en de watervoorziening is er gunstig. Doordat er naast het water dat van de bergen komt er ook regelmatig een bui valt, stroomt het water niet alleen weg in rivieren, maar siepelt het onder de grond en blijft. Door deze gunstige omstandigheden hebben Berbers de plek al sinds neolithische tijden bewoond. In de tweede helft van de 11de eeuw is Marrakesh gesticht door Joesoef een telg uit de Berber dynastie der Almoraviden. Joesoef heeft samen met zijn vrouw Marrakesh van kampement tot stad gemaakt. Zij hebben Marrakesh het karakter gegeven van stad te midden van de palm- en olijfgaarden. Dat nu nog gekoesterd wordt. Joesoef heeft de watervoorziening veilig gesteld door een systeem van Khettara aan te laten leggen. Hij en zijn vrouw schaften ook alle belastingen af, behalve die genoemd zijn in de Koran. Hierdoor kon de handel en kunsten opbloeien. Onder hen werd Marrakesh ook het centrum voor de trans Sahara handel en kreeg het contact met de rest van de Maghreb. Helaas zijn veel van hun bouwwerken vernietigd door de dynastie die na de Almoraviden kwam: de Almohaden. Marrakesh als zetel van de macht sprak sindsdien zo tot de verbeelding dat ‘in het buitenland’ de namen Marokko en Marrakesh onderling inwisselbaar werden. Onderschrift: In de Medina van Marrakesh (62 Marokko)



Almoraviden

Saturday October 31st, 2015 08:02 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
De Almoraviden kwamen voort uit Berberstammen in Mauretanië die nog maar net tot de Islam waren bekeerd. Met het vuur van echte bekeerlingen trokken zij in de 9de eeuw ten strijde. Al snel controleerden ze het zuidelijk deel van de trans Sahara goudhandel. Maar het noorden lonkte en in 1056 trok een coalitie van verwante stammen over de Hoge Atlas naar de Haouzvlakte waar zij in 1062 Marrakesh stichtten. Vanuit Marrakesh regeerden zij op het toppunt van hun macht een rijk dat zich uitstrekte van de Pyreneën tot en met Mali. Voor het eerst was er een groot Islamitisch rijk dat niet Arabisch van oorsprong was. Hun strikte beleving van de Islam stond niet in de weg dat zij bouwkunst, wetenschap en filosofie begunstigden. Ook moedigden zij interreligieuze uitwisseling aan. Bij hen hadden de vrouwen het goed net zoals Mohammed het gewild had, kan men wel zeggen. Dat werd hun echter niet in dank afgenomen vooral niet in Al Andaluz, het belangrijke Spaanse deel van het rijk. Zelfs nu nog (of alweer) worden Almohaviden vrouwen veroordeeld door fundamentalistische publicisten. Onderschrift: de groene dakpartijen van de Madrassa Ben Joesoef gebouwd rond 1570 en vernoemd naar de stichter van Marrakesh (60 Marokko)



De drang naar het noorden

Saturday October 31st, 2015 07:56 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Ibn Khaldoun heeft voor ons gemak de wereld ingedeeld in klimatologische zones. In 1918 heeft Köppen het nog eens dunnetjes overgedaan en hij krijgt de eer. Inmiddels was het wereldklimaat wel wat veranderd. Maar in de tijd dat Ibn Khaldoun zijn ‘klimaatclassificatie’ deed, lagen de Maghreb en de andere gebieden rond de Middellandsezee in de ‘gematigde zone’: wij in de koude noordelijke zone, Arabië en de Sahara in de woestijnzone en alles daaronder in de tropenzone. In de gematigde zone, waar de seizoenen zich afwisselden en gewassen welig tierden, was het goed toeven. Daar zat ook de verleidelijke welvaart en daarom trok het ‘gelukzoekers’ aan. Van Ibn Khaldoun weten we hoe de twee eerste grote Berber dynastieën de Almoraviden en de Almohaden door religieus enthousiasme gedreven hun triomftocht vanuit het zuiden begonnen. Hoe zij de macht veroverden over klimatologisch gematigde gebieden en hun glorieuze stempel drukten op wat nu Spanje en Marokko is. Hij beschreef ook hoe zij daarna vervielen in decadentie, hoogmoed en willekeur om ten slotte ten onder te gaan en vervangen te worden door nieuwe, frisse krachten. De drie generaties cyclus van dynastieën noemde hij het. Onderschrift: Vanaf de Tizi-N-Test pas naar beneden door de vallei van de Oued N’Fiss op weg naar de gematigde zone. (18 Marokko ZW)



Deel 7 Over de hoge bergen

Friday October 30th, 2015 09:15 AM noreply@blogger.com (Peti Buchel)
Onderschrift: De weg van Ouazarzate naar Marrakesh over de Tizi-N-Tichka pas (17 Marokko)



Link blog Marokko reis 2013

© Peti Buchel